Τα βασικά σημεία της ομιλίας του Γενικού Γραμματέα Δημόσια Υγείας, Ιωάννη Μπασκόζου, στο 12ο Συνέδριο της ΕΣΔΥ
14/12/2016
Image courtesy of FotoshopTofs at pixabay.com
Γραφείο Γενικού Γραμματέα
Δημόσιας Υγείας
Αθήνα, 14 Δεκεμβρίου 2016
Τα βασικά σημεία της ομιλίας του Γενικού Γραμματέα Δημόσια Υγείας, Ιωάννη Μπασκόζου στο 12ο Συνέδριο της ΕΣΔΥ
- Βρισκόμαστε στο ίδιο μέρος, έναν χρόνο μετά από την τοποθέτησή μου επί της αναγκαιότητας επανασχεδιασμού και ανασυγκρότησης της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα. Αποδέχτηκα την πολύ τιμητική σας πρόσκληση, διότι θεωρώ ότι η πολιτική ηγεσία θα πρέπει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, να συμμετέχει στις δημόσιες συζητήσεις και να παρουσιάζει το έργο της αλλά και να αναλαμβάνει τις ευθύνες της για τα όποια λάθη και παραλείψεις σε σχεδιασμό και υλοποίηση. Το έργο που καλείται να φέρει εις πέρας η Γενική Γραμματεία Δημόσιας Υγείας είναι πολύ μεγάλων διαστάσεων όσο και κομβικό για την υγεία του πληθυσμού, όπως επιτάσσει η φύση των καθηκόντων της.
- Συνοπτικά, μιλήσαμε για την Δημόσια Υγεία ως έννοια και ως προϋπόθεση, για την αναγκαιότητα επιστημονικής τεκμηρίωσης στη χάραξη πολιτικής, αναλύσαμε την υφιστάμενη κατάσταση, τόσο στη Δημόσια Υγεία όσο και στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, θέσαμε επί τάπητος έκτακτες καταστάσεις και ανάγκες, όπως αυτές μπορούν να διαμορφωθούν από γεωπολιτικές συνθήκες και παρουσιάσαμε παραμέτρους και προσδιοριστές της υγείας του πληθυσμού και τους μείζονες παράγοντες κινδύνου.
- Σήμερα θα ήθελα να κάνουμε έναν απολογισμό πεπραγμένων και τρεχόντων εγχειρημάτων στα πλαίσια της διαφύλαξης της υγείας του πληθυσμού και σε όρους Δημόσιας Υγείας και να σας παρουσιάσω τις προτεραιότητες Δημόσιας Υγείας, έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί σε βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο επίπεδο.
- Θα πρέπει εξαρχής να ξεκαθαριστεί ότι η Ελλάδα είναι μια ασφαλής υγειονομικά χώρα, η οποία απαντά δομικά και συστηματικά στις προκλήσεις του περιβάλλοντος. Οι δράσεις και οι ενέργειες του τελευταίου έτους εστίασαν στην προαγωγή της υγείας του Παιδιού και την υγεία Μητέρας-Παιδιού, τη διατροφή, τις κλιματολογικές αλλαγές, την πρόληψη και αντιμετώπιση νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές και την ευαισθητοποίηση του πληθυσμού.
- Ταυτόχρονα, σε κανονιστικό πλαίσιο, ρυθμίστηκαν ζητήματα του Εθνικού Αρχείου Νεοπλασιών ώστε αυτό να ξαναμπεί σε λειτουργία, τέθηκε το νομικό πλαίσιο για την προαγωγή του Μητρικού Θηλασμού, θεσμοθετήθηκε το Βιβλιάριο Υγείας του παιδιού, αναδιαμορφώθηκαν οι διατάξεις για το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης, τα εμφιαλωμένα νερά και τους ελέγχους καταλληλότητας στα ύδατα κολύμβησης. Επιπροσθέτως, συμμετέχουμε στη διαδικασία καθορισμού νομοθετικού πλαισίου το οποίο να απλουστεύει τη διαδικασία αδειοδότησης και την εν γένει άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η Δημόσια Υγεία, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η ρύθμιση της άσκησης επαγγελμάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος, η εποπτεία σχετικά με την εφαρμογή της Υγειονομικής νομοθεσίας. Τέλος, συμμετέχουμε ενεργά στο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Επικίνδυνων Αποβλήτων.
- Στο μεγάλο ζήτημα και ζητούμενο, της εμβολιαστικής κάλυψης, προχωρήσαμε στην ανασυγκρότηση της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, η οποία συνεδριάζει σε τακτικότατη βάση και παρέχει επιστημονικά τεκμηριωμένες γνωμοδοτήσεις, οι οποίες επικουρούν την έκδοση εγκυκλίων και συστάσεων για τους εμβολιασμούς. Σχετικά με τη φυματίωση, γίνεται προληπτικός έλεγχος σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, ενώ το εμβόλιο κατά της εποχικής γρίπης χορηγείται, δωρεάν, στους άπορους και στους ανασφάλιστους πολίτες που ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου, από τις μονάδες υγείας του ΠΕΔΥ και τα νοσοκομεία του ΕΣΥ.
- Στα Κέντρα Φιλοξενίας Προσφύγων/Μεταναστών, οι εμβολιασμοί που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα επικεντρώθηκαν στη διενέργεια μίας δόσης των εμβολίων πρώτης προτεραιότητας, με βάση και τη διαθεσιμότητα των εμβολίων στη διεθνή και ελληνική αγορά. Διενεργήθηκαν εμβολιασμοί για 10 νοσήματα με τα εξής εμβόλια:
1) Εμβολιασμός για Ιλαρά - Ερυθρά - Παρωτίτιδα των παιδιών 12 μηνών – 15 ετών (εμβόλιο MMR)
2) Εμβολιασμός για Διφθερίτιδα - Τέτανο - Κοκίτη - Πολιομυελίτιδα (DTaP-IPV) των παιδιών ηλικίας 6 εβδομάδων – 5 ετών, με τη μορφή του Εξαδύναμου εμβολίου (περιέχει επίσης εμβόλιο για Ηπατίτιδα Β και Αιμόφιλο ινφλουέντσας τύπου b) ή, εναλλακτικά με τη μορφή του Τετραδύναμου,
[Σε ορισμένες περιπτώσεις έγινε εμβολιασμός με Τετραδύναμο εμβόλιο για Διφθερίτιδα - Τέτανο - Κοκίτη - Πολιομυελίτιδα που συνοδεύτηκε από εμβολιασμό με τα μονοδύναμα εμβόλια Ηπατίτιδας Β και Αιμόφιλου ινφλουέντσας τύπου b],
3) Εμβολιασμός έναντι του Πνευμονιοκόκκου (συνδεδεμένο εμβόλιο PCV), σε παιδιά ηλικίας 2 μηνών – 5 ετών.
Συνολικά, μόνο από το Υπουργείο Υγείας, διατέθηκαν 20.793 δόσεις MMR, 7750 δόσεις Ανεμοβλογιάς, 4394 δόσεις Πνευμονιόκοκκου, 884 δόσεις Tetravac, 155 δόσεις Ηπατίτιδας Β και 808 δόσεις Αιμόφιλου Ινφλουέντσα τύπου Β.
Επιπλέον, δόθηκαν στις παραπάνω ανθρωπιστικές οργανώσεις 23.303 βιβλιάρια από τη δωρεά της UNICEF για την καταγραφή των εμβολίων που πραγματοποιήθηκαν στους πρόσφυγες.
Όσα παιδιά εμβολιάζονται στην Ελλάδα λαμβάνουν κάρτα εμβολιασμού, η οποία –όπως δείχνει η εμπειρία– διατηρείται καλά σχεδόν από όλες τις οικογένειες.
Διασφαλίστηκε η συμμετοχή ΜΚΟ που διαθέτουν σοβαρή εμπειρία και τεχνογνωσία όπως Γιατροί Χωρίς Σύνορα, Ερυθρός Σταυρός, Γιατροί του Κόσμου, ανάμεσα σε άλλες.
Το σύστημα επιδημιολογικής επιτήρησης σε σημεία φροντίδας προσφύγων και μεταναστών λειτουργεί με την παρούσα μορφή από τις 16 Μαΐου 2016 και πιλοτικά από τον Απρίλιο του 2016 με καθημερινή συλλογή επιδημιολογικών δεδομένων για 14 επιλεγμένα σύνδρομα και καταστάσεις, παράγοντας μια αναφορά σε εβδομαδιαία βάση με δείκτες νοσηρότητας. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να ευχαριστήσουμε τους επαγγελματίες υγείας που καταγράφουν και αποστέλλουν τα στοιχεία, συχνά σε πολύ δύσκολες συνθήκες, για την πολύτιμη συμβολή τους.
- Η διατομεακή συνεργασία τόσο με τα συναρμόδια κατά τομείς Υπουργεία όσο και με τους εποπτευόμενους φορείς κυλάει εξαιρετικά ομαλά. Αξίζει να σταθούμε στη συνεργασία Υπουργείου Υγείας, Υπουργείου Παιδείας, ΚΕΕΛΠΝΟ, Ε. Ι. ΠΑΣΤΕΡ και Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών για Κοινή Προμήθεια Ιατρικών Αντιμέτρων (εμβόλια πανδημικής γρίπης, BCG και Φυματίνη), αλλά βλέπετε ότι συνολικά οδηγούμαστε σε μεγάλης κλίμακας συνεργασίες.
- Στο πεδίο της Δημόσιας Υγείας, ανάμεσα σε άλλα πεδία, λειτουργώντας με γνώμονα τη θέση της χώρας μας και τις ωφέλειες έχουμε τη δυνατότητα να αποκομίσουμε από την εμπειρία άλλων χωρών και τους διεθνείς οργανισμούς, συμμετέχουμε ενεργά σε όργανα της ΕΕ, του ΠΟΥ και σε διεθνείς πρωτοβουλίες για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στις υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας.
- Η πολιτική της Μιας Υγείας (ONE HEALTH) αναγνωρίζει ότι η Υγεία των ανθρώπων συνδέεται με την υγεία των ζώων και του περιβάλλοντος. Δεν μπορεί δηλαδή να πετύχουμε τον στόχο του υγιούς πληθυσμού σε ένα άρρωστο μολυσμένο περιβάλλον.
- Ο στόχος της πολιτικής της Μιας Υγείας είναι η συνεργασία και η συνέργεια όλων των αντίστοιχων επιστημών (Ιατρών, νοσηλευτών, κτηνιάτρων, βιολόγων περιβαλλοντολόγων) στον κοινό στόχο του υγιούς πληθυσμού σε ένα υγιές περιβάλλον
Η συνέργεια αυτή θα επεκτείνεται στην ερεύνα, στην εκπαίδευση, στην επιτήρηση των νοσημάτων μέσω κοινών συστημάτων επιτήρησης, στην ανάταξη εργαλείων εκτίμησης κινδύνου στην ανάπτυξη κανόνων και εφαρμογή πολιτικών. Σημειώνεται ότι 6 στα 10 λοιμώδη νοσήματα είναι ανθρωποζωονόσοι. Ενώ η ρύπανση του περιβάλλοντος έχει ήδη τεκμηριωμένες επιπτώσεις στην υγείας όλων των έμβιων όντων. Η ρύπανση της ατμόσφαιρας, τα απορρίμματα, οι βιολογικοί καθαρισμοί αποτελούν «μη ιατρικής υπευθυνότητας θέματα» με άμεσο επίδραση στην υγεία. Τα τρόφιμα αποτελούν γνωστή οδό μετάδοσης λοιμώξεων με την βρουκέλωση, τις σαλμονελώσεις την λιστέρια να αποτελούν γνωστά προβλήματα τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς που απαιτούν την στενή συνεργασία Ιατρών και κτηνιάτρων. Η λύσσα αποτελεί μια «ξεχασμένη» νόσο που η αντιμετώπισή της βασίζεται στην περιστολή της εξάπλωσής της στην άγρια πανίδα των Βαλκανίων. Η τεκμηρίωση της διασποράς ανθεκτικών μικροοργανισμών δια της τροφικής αλυσίδας στον άνθρωπο καθιστά ήδη την μικροβιακή αντοχή όχι (μόνο) πρόβλημα των ΜΕΘ στα νοσοκομεία αλλά ένα πρόβλημα που αφορά εξίσου τους κτηνίατρους και τους γιατρούς. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας συνδέεται άρρηκτα με την φυσική ισορροπία και συνεπώς με την Υγεία του πλανήτη. Ήδη στην Ελλάδα αυτή η συνεργασία είναι πλέον καθεστώς με συχνές συναντήσεις εργασίας των επιστημόνων του ΚΕΕΛΠΝΟ της ΕΣΔΥ, του ΕΦΕΤ και των Υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης αλλά και δημιουργία κοινής βάσης δεδομένων. Χαιρετίζουμε την πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Παστέρ να οργανώσει αυτή την ημερίδα όπου επιστήμονες και φορείς από όλους τους χώρους (Ιατρικό Κτηνιατρικό, Π[περιβάλλοντος ) θα παρουσιάσουν την επιστημονική δραστηριότητά τους και θα συζητήσουν συνεργασίες. Τα υπουργείο έχει ήδη υιοθετήσει την πολιτική της Μιας Υγείας και συνεπώς παρακολουθεί με πολύ ενδιαφέρον αυτή την πρωτοβουλία που ελπίζει ότι θα καταλήξει σε μια μόνιμη δομική συνεργασία των φορέων αλλά και των επιστημόνων προς όφελος της Δημόσιας Υγείας.
- Εκτός από τα "συμβατικά" καθήκοντα και τις συνεργασίες, πιστεύουμε ακράδαντα ότι ο ρόλος μας επιτάσσει τον καθορισμό προτεραιοτήτων της πολιτικής Δημόσιας υγείας, ως στοιχείο δημοκρατίας και ισότητας. Στην κατεύθυνση αυτή, η έννοια της ανάγκης και η έννοια της αποδοτικότητας των πόρων είναι εκ των ων ουκ άνευ. Έτσι, οι προτεραιότητες προσδιορίζονται με βάση 4 παραμέτρους: το φορτίο της ασθένειας, την επίδοση του συστήματος υγείας, τις οικονομικές δυνατότητες και τις έκτακτες καταστάσεις.
- Αντιστοίχως, η πολιτική που έχουμε σχεδιάσει βασίζεται σε τρεις άξονες: τον εξορθολογισμό της διοικητικής διάρθρωσης, τη διαχείριση των μειζόνων παραγόντων κινδύνου και την ενδυνάμωση των επαγγελματιών Δημόσιας Υγείας.
- Η αναμόρφωση του νομοθετικού πλαισίου και της διακυβέρνησης της Δημόσιας Υγείας είναι ένα χρονίζον πρόβλημα. Σκοπός μας είναι, αφενός να αποκεντρωθεί το σύστημα, αποδίδοντας τις κατάλληλες αρμοδιότητες ανά φορέα και αφετέρου να καταστεί εφικτός ο συντονισμός ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς, χωρίς να καταστρατηγείται η ιεραρχία.
- Η διαχείριση των μειζόνων παραγόντων κινδύνου περνάει υποχρεωτικά από τα "φίλτρα" της πρόληψης (πρωτογενούς και δευτερογενούς) και της αγωγής υγείας. Σε συνεργασία με τον ΠΟΥ, βαδίζουμε προς ένα μοντέλο το οποίο θα ξεκινάει από το προφανές, δηλαδή την εκτίμηση του επιπέδου υγείας των πολιτών. Ήδη έχουμε υλοποιήσει δράσεις και θα ήθελα να σημειώσω ότι προχωράμε στον σχεδιασμό Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου, σχεδιάζουμε, μαζί εμπλεκόμενους φορείς και την Κοινωνία των Πολιτών, Εθνικά Σχέδια Δράσης ώστε να αποφύγουμε διάσπαρτα και τελικά ατελέσφορα εγχειρήματα και να επιτύχουμε βιώσιμες λύσεις και σχεδιάζουμε σε συνεργασία με τις Ιατρικές Εταιρείες μητρώα νοσημάτων.
- Πρέπει να αναγνωριστεί ότι το έργο των επαγγελματιών και των λειτουργών της Δημόσιας Υγείας είναι ιδιαίτερο δύσκολο και ότι δεν έχουμε κάνει αυτό που είναι απαραίτητο για να τους επιτρέψουμε να ασκήσουν αποτελεσματικά τα καθήκοντά τους. Ο μόνος τρόπος αυτό να αλλάξει είναι να ενδυναμώσουμε το ρόλο τους και να τους δώσουμε τα κατάλληλα εργαλεία για να κάνουν τη δουλειά τους, σε διασύνδεση μεταξύ τους αλλά και με οργανισμούς, ιδρύματα και φορείς που μπορούν να τους διευκολύνουν και να τους επικουρήσουν. Σαφώς, τα παραπάνω περιλαμβάνουν και αύξηση των πόρων που διατίθενται, αλλά σε ένα μακρόπνοο πλάνο, το οποίο θα παράξει αποδοτικότητα για το σύστημα, αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα.
